Olieverf

Samenstelling

Olieverf wordt gemaakt van een drogende olie en pigment. De meest gebruikte oliën zijn lijnolie en saffloerolie. Hoe fijner het pigment in de olieverf wordt verdeeld, hoe hoger de kleurkracht van de olieverf. Afhankelijk van het gebruikte pigment, kan de droogtijd per kleur uiteenlopen. Om grote verschillen in droogtijd te voorkomen, kunnen siccatieven aan de olieverf worden toegevoegd. Zij versnellen de droging.

Lijnolie, verkregen uit de zaden van de vlasplant, is al meer dan vijhonderd jaar het meest belangrijke bindmiddel van olieverf. Andere drogende oliën geven een minder duurzame verflaag, kunnen sterk verdonkeren of hebben een veel te lange droogtijd. Een olie die voor elke gewenste eigenschap optimaal is, bestaat helaas niet. Lijnolie heeft door de eeuwen heen bewezen de beste combinatie van eigenschappen te bezitten. Omdat lijnolie op den duur een zekere mate van vergeling laat zien, wordt met name voor witte olieverf de lijnolie vaak vervangen door papaver- of saffloerolie. Papaverolie en saffloerolie zijn chemisch vrijwel identiek en daarmee voor kunstschildertoepassingen vergelijkbaar.

Saffloerolie wordt geperst uit de zaden van de saffloerdistel. Deze olie vergeelt minder dan lijnolie, maar de droogtijd is langer en de olie vormt een verffilm met andere eigenschapppen dan bij lijnolie. Het gebruik van wit op basis van saffloerolie kan bij een gelaagde opbouw van een schilderij, waarbij het een onderlaag vormt voor kleuren op basis van lijnolie, verschijnselen zoals craquelé of zelfs onthechting van de bovenliggende verflagen veroorzaken. Het is daarom aan te raden om het gebruik van witte olieverf op basis van saffloerolie te beperken tot de eindfase van het schilderij.

Droging

Het drogen van de olieverf is een chemisch proces dat plaatsvindt onder invloed van lucht en licht. Zuurstof wordt door de olie opgenomen en koppelt de moleculen tot een vast netwerk aan elkaar. Voor dit oxidatieproces is energie nodig, die met name geleverd wordt door het ultraviolette deel van het licht. Dit hele proces, dat nogal wat tijd in beslag neemt, is de reden dat olieverf langzaam droogt. Hoe meer ventilatie en licht en hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de olieverf droogt. Een lage omgevingstemperatuur en een hoge luchtvochtigheid hebben een ongunstige werking op de droging van de olieverf.

Hechting

Voor een goede hechting van olieverf moet de ondergrond voldoende zijn geprepareerd met een grondlaag die een bepaalde mate van poreusheid bezit. De olie uit de verf dringt de poriën binnen en de verffilm zet zich tijdens het drogen met talloze 'ankertjes' vast in de prepareringslaag.

Technieken

In olieverf zijn in principe twee technieken mogelijk: 'alla prima' en 'gelaagd schilderen'.
Alla prima wil zeggen dat het schilderij 'nat-in-nat' wordt geschilderd. Bij deze techniek worden de kleuren behalve op het palet ook op het schilderij zelf gemengd en nat tegen en over elkaar gezet. Het schilderij, dat uiteindelijk is opgebouwd uit één enkele verflaag, moet worden voltooid zolang de olieverf nog nat is. De olieverf kan puur worden gebruikt of worden gecombineerd met steeds hetzelfde medium of oplosmiddel.

Gelaagd schilderen wil zeggen dat het schilderij wordt opgebouwd uit verschillende lagen. Een volgende laag kan pas worden opgezet als de voorgaande laag zo droog is dat ze beslist niet meer oplost. Bij gelaagd schilderen moet een techniek worden gevolgd die bekend staat als 'vet over mager'; elke volgende laag moet meer olie bevatten.

Hulpmiddelen

Voor een goede technische opbouw van een olieverfschilderij zijn één of meerdere hulpmiddelen vaak onmisbaar. Hulpmiddelen voor olieverf kunnen worden onderverdeeld in zes soorten.

• Primer: de kwaliteit van de preparering bepaalt in hoge mate de uiteindelijke duurzaamheid van het werkstuk. Onder andere papier, karton, hout, katoen en linnen kunnen dienen als ondergrond voor olieverf, maar niet zonder eerst te zijn behandeld. Een onbehandelde ondergrond zuigt de olie uit de olieverf en wordt op den duur door de olie aangetast. Een verflaag moet voldoende olie bevattten om de pigmenten te omgeven en een goede film te vormen. Alleen dan worden de pigmenten voldoende gebonden en wordt vroegtijdige barstvorming voorkomen.


• Oplosmiddel: om de olieverf te verdunnen en penselen te reinigen kan zowel terpentine (of white spirit) als terpentijn worden gebruikt. Terpentijn wordt vaak als verdunningsmiddel gebruikt, mede door de harsachtige geur die door veel schilders als aangenaam wordt ervaren. Voor het uitspoelen van penselen wordt meestal terpentine (of white spirit) gebruikt.


• Mediums: heeft als doel één of meerdere eigenschappen van de olieverf te beïnvloeden en de olieverf geschikt te maken voor een bepaalde toepassing. Denk hierbij aan consistentie, glans, vloei, droogtijd, transparantie en duurzaamheid van de verffilm.


• Oliën: de verschillende oliën dienen voornamelijk als ingrediënt voor het zelf bereiden van mediums en verf. Het is niet aan te raden om olie puur als medium te gebruiken. Een medium mag zelfs nooit voor meer dan 40% uit olie bestaan. De verffilm wordt hierdoor al snel te vet en te gesloten waardoor een volgende laag zich moeilijk kan hechten.


• Vernissen: retoucheervernis kan gebruikt worden om tijdens het schilderen ingeschoten plekken te behandelen, zo komt de kleur en de glans terug. Daarnaast kan retoucheervernis als voorlopig slotvernis worden aangebracht op nog niet volledig droge schilderijen. Hiermee krijgt het schilderij een egale glans en wordt het beschermd tegen vuil. Omdat de vernis poreus is, kan zuurstofopname en daarmee het droogproces van de olieverf doorgaan.
  Nadat de olieverf volledig droog is, gaat het oxidatieproces gewoon door en treedt er een verouderingsproces in, vergelijkbaar met craquelé. Slotvernis zorgt ervoor dat de zuurstofopname en daarmee het verouderingsproces wordt afgeremd.Slotvernis mag bij normale laagdikte na ongeveer een jaar, bij zeer dunne lagen na enkele maanden en bij dikkere lagen na meerdere jaren aangebracht worden. Vernissen kunnen met de kwast als met de spuitbus aangebracht worden.


• Overige hulpmiddelen zoals siccatieven die de droogsnelheid versnellen, underpainting die voor de sneldrogende reliëfondergronden zorgt en caseïne tempera binder om te mengen zijn veelal gebruikte hulpmiddelen.

Watermengbare olieverf

Net zoals traditionele olieverf wordt watermengbare olieverf gemaakt met lijnolie en saffloerolie. Het enige verschil is dat de lijnolie en de saffloerolie met water mengbaar zijn. Watermengbare olieverf is speciaal onwikkeld om er precies zo uit te zien en zich precies zo te gedragen als traditionele olieverf. Dankzij de kleurdiepte, boterachtige consistentie, lichtechtheid, transparantie, prestaties en droogtijden kunnen kunstenaars met dit assortiment alle olieverftechnieken toepassen.

Het belangrijkste verschil tussen watermengbare olieverf en traditionele olieverf is de mogelijkheid om hem te mengen en weg te wassen met water. Deze verf kan tijdens het schilderen worden verdund met water en na afloop kan alle schildersgereedschap worden schoongemaakt met niets anders dan water en zeep. Hij maakt schadelijke oplosmiddelen overbodig. Om te zorgen dat kunstenaars alle traditionele olieverftechnieken en stijlen kunnen toepassen zonder de traditionele lijnolie, is er ook een volledig assortiment unieke verdunners, oliën, mediums en vernissen ontwikkeld.

Ons gamma

Bij Kader & Kwast vind je olieverf van:

• Talens Rembrandt in tubes van 40ml en 150ml.
• Talens Van Gogh in tubes van 40ml en 200ml.
• Talens Cobra in tubes van 40ml en 150ml.
• Winsor & Newton Winton in tubes van 200ml.
• Winsor & Newton Artisan in tubes van 37ml.
• van alle merken hebben we alle mediums op voorraad.